پژوهش پیمایشی به معنی گردآوری داده‌ها نیست و پیمایش با پرسشنامه تفاوت دارد. در یک پیمایش علاوه بر پرسش، گردآوری و تحلیل داده‌ها را نیز شامل می‌شود. در حوزه تبیین، علاوه بر توصیف و چگونگی پدیده‌ها، به تفسیر و بیان علل احتمالی و همچنین تبیین علّتها و دلایل رفتارها و تشریح علّی انگیزه‌های افراد نیز پرداخته می‌شود. در این نوع مطالعات (پیمایش‌های تبیینی) به چرایی رفتار‌ها پرداخته می‌شود‌. تبیین عبارت است از برقراری رابطه‌ای درونی و متقابل بین متغیرهای مختلف پژوهش است. درپیمایش‌های تبیینی، پرسش‌هایی مثل: چرا ؟ به چه دلیل؟ برای چه؟ و… از جمله مهمترین مولفه‌های مطرح شده به شمار می‌روند.

مراحل پژوهش پیمایشی

جمع‌آوری اطلاعات‌: چنانچه پیمایش‌‌ها به خوبی طرح و هدایت شوند این امکان را به سازمان‌ها می‌دهند که اطلاعاتی دقیق درباره طیف گسترده‌ای از مسائل جمع‌آوری کنند. پیمایش روشی است کاملاً اثر بخش و کارا جهت جمع آوری اطلاعات مورد نیاز. پیمایشهای سازمانی ازحیث جمع‌آوری اطلاعات انعطاف‌پذیرند و می‌توان از آن برای دستیابی به اهداف متعدد و مختلفی همچون، ارزشیابی نیازهای کارکنان، دیدگاههای مشتریان، شناخت انگیزه‌های کارکنان و همچنین نظرات و ترجیحات مشتریان نسبت به کالاها و خدماتی که دریافت کرده‌اند، استفاده کرد.

بهبود ارتباطات: پیمایش می‌تواند به عنوان ابزاری قدرتمند برای بهبود ارتباطات بین بخش‌های مختلف یک سازمان عمل کند. پیمایشها برای ایجاد ارتباطات رو به بالا، از کارکنان سطوح پایین به سمت مدیران مفید هستند و همچنین می‌توانند در ارتقاء وتحکیم روابط برون‌سازمانی و چگونگی مناسبات دو سویه بین سازمان و مشتریات راهگشا باشد. پیمایشها و نظرسنجی‌ها می‌توانند به عنوان ابزاری مشخص و ایمن برای برقراری ارتباط بین مدیران و کارکنان و سازمان و مشتریان استفاده شوند. پیمایش‌های موثر به کارکنان این احساس را می‌دهند که آنها بخشی از فرایند تصمیم‌گیری هستند و نظرات و پیشنهادهای آنها برای سازمان اهمیت دارد.

بازنگری و ارزیابی آثار: آن دسته از پیمایشهایی که به صورت مرتب انجام می‌شود، می‌تواند یک سیستم کشف سریع برای ارائه آثار تغییرات اعمال‌شده بر رفتار و دیدگاههای کارکنان و مشتریان در اختیار مدیران و تصمیم‌گیران سازمان قرار دهد. اگر مدیران بتوانند در همان اوایل به خوبی با تغییرات منفی ایجاد شده در دیدگاههای کارکنان مقابله کنند، می‌توانند آشفتگی و اختلالی که موجب تداوم شرایط بد فعلی یا بدترشدن آن می‌شود را به حداقل برسانند.

انجام پیمایش

مراحل اصلی فرایند پیمایش عبارتند از : شناسایی و درک نیازهای اطلاعاتی، طرح نمونه‌گیری، به کارگیری ابزارهای مناسب جهت اندازه‌گیری، گردآوری داده‌ها، داده‌پردازی و نهایتاً تدوین و ارایه گزارش. پیمایشهای سازمانی در بخش نظرسنجی و افکار پژوهی با محوریت بررسی و شناخت ”چگونگی“ مسائل و پدیده‌های سازمانی طرح‌ریزی و اجرا می‌شود. لذا غالباً با رویکردی توصیفی به طرح و ارائه اطلاعاتی منظم و منسجم برای شناخت ابعاد گوناگون موضوعات سازمان از جمله بررسی نحوه و چگونگی میزان رضایتمندی کارکنان، بررسی میزان رضایتمندی مشتریان و مصرف‌کنندگان، نحوه و چگونگی ارتباطات درون سازمانی و برون سازمانی و…

به منظور ارایه اطلاعات‌دقیق‌درجهت تصمیم‌سازی مناسب می‌پردازند و این اطلاعات طبقه‌بندی شده را در اختیار مدیران ارشد و سیاست‌گذاران سازمان قرار می‌دهند. نظرسنجی‌ها همچنین می‌توانند با چشم‌اندازی علمی و حرفه‌ای، ضمن ارائه طرح تحقیق علمی و پیروی از روش شناسی ‌خاص در حوزه پژوهش‌های تحلیلی، پا را فراتر از توصیف نهاده و به حوزه تبیین پدیده‌ها و مسائل سازمانی نیز وارد شوند و به ارائه راهکار و پیشنهاد بپردازند.

تهیه پرسش‌های پیمایش

شاید هیچ مرحله‌ای از فرایند پیمایش مهمتر از تهیه پرسش‌ها نباشد. پرسش‌ها عناصر اساسی پیمایش هستند. کیفیت آنها در جذب اطلاعات موردنظر، تاثیری بیشتر از سایر بخش‌های فرایند پیمایش دارد. پرسش‌های پیمایش از نظر شکل دو نوع هستند. پرسش‌های بسته و پرسش‌های باز. در پرسش‌های بسته از پاسخگویان می‌خواهند که از مجموعه‌ای مشخص از پاسخ ها، یکی را انتخاب کند. انواع پرسش‌های بسته عبارتند از: پرسش‌های چند انتخابی، پرسش‌های بلی – خیر و پرسشهایی با مقیاس درجه بندی عددی. در پرسش‌های باز از پاسخ‌‌دهنده می‌خواهند که به زبان خود و هرچقدر که می‌خواهد پاسخ بدهد. انواع این پرسش‌ها عبارتند از پرسشهای پُرکردنی، پاسخ‌های کوتاه، مقاله، توضیح و تشریح.

استفاده از پرسش‌های بسته در پیمایش‌های سازمانی بسیار مطلوب و جذاب هستند. پاسخ‌دهندگان به سرعت و به راحتی می‌توانند به پرسش‌های بسته پاسخ دهند و در زمان صرفه‌جویی کنند و از طرفی دامنه پاسخ‌های مربوط به اهداف پیمایش را محدود کرده و الگوی واحدی را در اختیار همه قرار می‌دهند. پرسش‌های بسته به پاسخگویان این امکان را می‌دهد تا به خوبی پرسشها را تفسیر کنند و به آنها پاسخ دهند. پرسشهای باز نیز دارای اهمیت و ارزش خاصی هستند پرسشهای باز یا پرسش‌های بدون ساختار از پاسخ‌دهندگان می‌خواهند هر طور که می‌خواهند و به زبان خود به پرسش‌ها پاسخ دهند.

نتیجه‌گیری

روش پیمایشی یکی از روش‌ها تحقیق در مدیریت علوم و رفتاری است که بیش از سایر روش‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. روش پیمایش با سایر روش‌ها دارای تفاوتهایی است. برای مثال در روش مطالعه موردی، تنها یک واحد تحلیل وجود دارد و تمام داده‌ها برای همان “یک مورد” جمع‌آوری می‌شود و چون مورد دیگری وجود ندارد، برای فهم رفتار و گرایش‌های آن مورد، از مقایسه نمی‌توان بهره گرفت. روش پیمایشی یکی از شایع ترین روش‌های تحقیق به ویژه در کشور خودمان می‌باشد و از تعریف و تحدید مسئله آغاز می‌شود و با بیان پیشینه و فرضیات و نظریاتی وارد حوزۀ عمل و میدان می‌شود و با تهیۀ پرسشنامه و ابزارهای دیگر ادامه می‌یابد تا بالاخره پس از جمع آوری داده‌ها به کمک علم و نرم افزارهای آماری به پردازش و بحث و بررسی یافته‌ها پرداخته می‌شود.

پژوهش پیمایشی یکی از روش‌های اصلی و قدیمی پژوهش در شاخه‌های مختلف دانش و بویژه در علوم اجتماعی است که مجموعه‌ای از روش‌های منظم و استاندارد برای جمع آوری اطلاعات درباره افراد، خانواده‌ها و یا مجموعه‌های بزرگتر مورد استفاده قرار می‌گیرد. جمع آوری اطلاعات از طریق پرسش از افرادی که به طور منظم انتخاب شده و در گروه‌های نمونه دسته بندی شده اند صورت می‌گیرد با گردآوری داده‌های کمی، ویژگی‌ها یا نظرات یک گروه خاص (جمعیت) را مورد مطالعه قرار می‌دهد

4